Etty Hillesum

Onderzoeks centrum

Wat is het EHOC?

Op 13 juni 2006 werd aan de Universiteit Gent op Sint-Pietersplein 5 het Etty Hillesum Onderzoekscentrum (EHOC) opgericht en officieel geopend. Het Onderzoekscentrum coördineert en stimuleert onderzoek naar de oorlogsdagboeken en -brieven van Etty Hillesum (1914-1943). Hierin participeren onderzoekers van verschillende disciplines uit binnen- en buitenland. Door centraliserend op te treden fungeert het Onderzoekscentrum als een contactforum, dat de studie naar de nagelaten geschriften van deze bijzondere auteur via website en digitaal archief wereldwijd zichtbaar maakt. Op 1 oktober 2015 werd het nieuwe Etty Hillesum Onderzoekscentrum in Middelburg geopend door de burgemeester van de stad, waar Etty Hillesum 101 jaar eerder werd geboren.


etty_krant (1)

Wat is het Etty Hillesum Onderzoekscentrum en wat wil het bereiken?

Het Etty Hillesum Onderzoekscentrum draagt de naam van Etty Hillesum (Middelburg 1914-Auschwitz 1943). Deze jonge Joodse vrouw had midden in oorlogstijd de ambitie om schrijfster te worden, al was zij onzeker of zij daarvoor wel voldoende talent had. Op aanraden van haar psychotherapeut Julius Spier (Frankfurt a/M 1887 – Amsterdam 1942) begon zij op 8 maart 1941 een dagboek bij te houden. Behalve een oefening om haar chaotische leven op orde te krijgen werd dit dagboek voor haar ook een oefenplaats in het schrijven. Toen zij voor goed haar woning in Amsterdam verliet in afwachting van een zeer onzekere toekomst, vertrouwde zij de schoolschriften met haar dagboekaantekeningen toe aan een huisgenote. Zij gaf haar de opdracht om haar dagboeken na de oorlog aan de schrijver Klaas Smelik (Den Helder 1897-Amsterdam 1986) te overhandigen. Hij moest voor publicatie zorgen, wanneer zij niet terug zou keren uit gevangenschap.JG_GaarlandtNadat Klaas Smelik in de jaren vijftig van de vorige eeuw tevergeefs had geprobeerd een uitgever te interesseren voor deze dagboekcahiers van Etty Hillesum (plus een stapel brieven), was het zijn zoon Klaas A.D. Smelik (geboren Hilversum 1950) die een uitgever vond: Jan Geurt Gaarlandt. Dit leidde in 1981 tot de publicatie van een bloemlezing uit de dagboeken, verzorgd door de uitgever zelf, een selectie die de titel meekreeg: ‘Het Verstoorde Leven’. Het boek, hoewel gebaseerd op een onprofessionele transcriptie van de manuscripten, werd een groot succes. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. De vele vertalingen in andere talen getuigen hiervan.

Zo ontstond een grote belangstelling voor zowel de persoon van Etty Hillesum als haar bewaard gebleven geschriften: dagboeken en brieven. Niet alleen van de kant van lezers, maar eveneens van de kant van onderzoekers. Met name in Frankrijk, Italië, Nederland, België en de Verenigde Staten verschenen studies over Etty Hillesum. Een nadeel was echter dat men moest werken met een incomplete en niet wetenschappelijk verantwoorde tekst, en dan veelal nog in vertaling. Hierdoor zijn er ongefundeerde meningen over Etty Hillesum ontstaan, die helaas een hardnekkig leven leiden.

Klaas_Director (1)Daarom was de publicatie van de wetenschappelijk verantwoorde, integrale editie van haar nagelaten geschriften onder leiding van Klaas A.D. Smelik een belangrijke stap. In eerste instantie verscheen deze volledige editie in de oorspronkelijke talen (Nederlands, Duits en een enkel woord in het Russisch); vervolgens ook in Engelse, Franse en Italiaanse vertaling. Een tweetalige editie (Nederlands-Engels) verscheen in 2014 en een Duitse vertaling zal in 2016 uitkomen.
De ervaring leerde echter dat onderzoekers naast elkaar heen werkten, omdat zij niet op de hoogte waren van elkaars activiteiten. Men was steeds bezig opnieuw het wiel uit te vinden. Een centrale coördinatie van het wereldwijde onderzoek naar Etty Hillesum was daarom wenselijk. De Universiteit Gent bood de mogelijkheid om een onderzoekscentrum op te richten: het Etty Hillesum Onderzoekscentrum (EHOC), terwijl de Etty Hillesum Stichting in Amsterdam voor financiële ondersteuning zorgde. Zo ontstond in 2006 het Etty Hillesum Onderzoekscentrum als onderdeel van de vakgroep Talen en Culturen van het Nabije Oosten en Noord-Afrika van de Universiteit Gent. Het centrum, dat in 2015 naar Middelburg verhuisde, staat onder leiding van prof. dr. Klaas A.D. Smelik, de uitgever van de integrale editie, die aan de universiteit Gent Hebreeuws en Jodendom heeft gedoceerd. Verschillende medewerkers zorgen voor de dagelijkse gang van zaken in het Centrum.

Het onderzoekscentrum kent een groot aantal geaffileerde leden, die vele disciplines vertegenwoordigen. Niet zonder reden, want het onderzoek naar de nagelaten geschriften van Etty Hillesum kan vanuit vele invalshoeken worden ondernomen. De leden geven advies en – heel belangrijk – brengen geïnteresseerde studenten in aanraking met het Etty Hillesum Onderzoekscentrum, van waaruit hun begeleiding wordt geregeld. Onze geaffilieerde leden komen uit onder meer Nederland, België, Frankrijk, Italië, Zwitserland, Australië, Canada, Colombia en de Verenigde Staten. Zij hebben zich reeds een naam gemaakt in het onderzoek naar Etty Hillesum en haar werk. Het aantal leden is steeds groeiende, naar mate het Etty Hillesum Onderzoekscentrum meer contacten legt en bestaande contacten verder uitbouwt. Door de nauwe samenwerking met de geaffilieerde leden en de instellingen van wetenschappelijk onderzoek die zij vertegenwoordigen, wordt het mogelijk om de doelstellingen van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum te realiseren. Wat zijn dan die doelstellingen?

– het bieden van een contactforum van onderzoekers van de nagelaten geschriften van Etty Hillesum in binnen- en buitenland
– archivering van het wereldwijde onderzoek naar Etty Hillesum en bijhouden van de Etty Hillesum bibliografie
– doen van eigen onderzoek naar Etty Hillesum
– publiceren van de serie Etty Hillesum Studies (uitgeverij Garant Antwerpen/Apeldoorn)
– initiëren en begeleiden van buitenlandse vertalingen van de nagelaten geschriften van Etty Hillesum
– bundelen en zichtbaar maken via een website van de onderzoeksactiviteiten en publicaties over Etty Hillesum in binnen- en buitenland
– fungeren als aanspreekpunt voor studenten en pasafgestudeerden in binnen- en buitenland die onderzoek naar Etty Hillesum willen doen, maar ook voor kunstenaars die door Etty Hillesum zijn geïnspireerd.
– organiseren van symposia, congressen, lezingen en debatten
– coördinatie en ondersteuning bij de aanvraag van onderzoeksmandaten
– onderhouden van contacten met de verschillende organisaties die zich met Etty Hillesum bezighouden.

Door het aanbieden van deze website wil het Etty Hillesum Onderzoekscentrum lezers van de nagelaten geschriften van het Etty Hillesum ondersteuning bieden door het geven van informatie. Het wil bovendien onderzoekers aanmoedigen met ons contact te zoeken voor uitwisseling van gegevens en gedachten. Zo willen wij een bijdrage leveren aan het onderzoek naar Etty Hillesum en aan de verdere doorwerking van haar gedachten.

Meins

EHOC staflid Meins G. S. Coetsier