Etty Hillesum

Onderzoeks centrum

REEKS ETTY HILLESUM STUDIES

De reeks Etty Hillesum Studies is in 2003 opgezet door Ria van den Brandt en Klaas A.D. Smelik, en heeft tot doel om nieuw onderzoek naar Etty Hillesum, haar geschriften en haar omgeving voor een geïnteresseerd publiek toegankelijk te maken. Naast gerenommeerde Etty Hillesum deskundigen wordt ook aan jonge onderzoekers ruimte gegeven om hun onderzoek te presenteren. Daarnaast worden in vertaling bijdragen gepubliceerd van buitenlandse auteurs om zo een beeld te geven van het internationale karakter van het Etty Hillesum onderzoek. Bijzondere aandacht ook voor nieuwe tekstvondsten en archiefmateriaal in verband met Etty Hillesum, waardoor andere aspecten van haar persoon, haar familie, haar vriendenkring en haar activiteiten voor het voetlicht komen. Een belangrijk aandachtspunt is ook de receptie van de dagboeken en brieven van Etty Hillesum wereldwijd. Tot nu toe verschenen zeven delen; het achtste deel is in voorbereiding.

Een index op alle delen van de Etty Hillesum Studies is in voorbereiding. Voor de eerste twee delen kunt u terecht op: http://www.ehoc.nl/indexen-etty-hillesum-studies/

 

OVERZICHT VAN VERSCHENEN DELEN

Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 1  Etty Hillesum in facetten

Hillesum_in_facetten (2)
Titel Etty Hillesum in facetten
Auteur(s) Ria van den Brandt, Klaas Smelik
ISBN 9789055734399
Prijs uitverkocht
Pagina’s 160
Bijzonderheden Dit boek vertelt, toont en analyseert verschillende aspecten van de gecompliceerde receptiegeschiedenis van Etty Hillesum.
Trefwoord(en) Biografieën joodse auteurs, spiritualiteit

In de eerste decennia na de tweede wereldoorlog blijken uitgevers niet geïnteresseerd in de dagboeken en brieven van de joodse Etty Hillesum (1914-1943). Wanneer het uiteindelijk lukt om een selectie van haar werk gepubliceerd te krijgen, brengt dit in het Nederland van de jaren ’80 een storm van uiteenlopende reacties teweeg: naast onbegrip en afwijzing ook bewondering en (h)erkenning. Waren dit nu de geschriften van een overjarige egoïstische bakvis of van een heilige? Vooringenomen kritiek en kritiekloze mythologisering kenmerken deze eerste periode van de receptie van Etty Hillesum.

Al te eenzijdige beeldvormingen zijn inmiddels genuanceerd door de volledige en wetenschappelijke uitgave van Hillesums geschriften. Toch wordt haar werk vanaf de jaren 1990 nog steeds door heel verschillende, levensbeschouwelijke en soms vereenvoudigende brillen gelezen en geïnterpreteerd. Beelden blijven botsen. Daarbij vormt de niet aflatende stroom van interpretaties uit het buitenland – gebaseerd op vertaalde selecties – een hoofdstuk apart. ‘Etty Hillesum in facetten’ vertelt, toont en analyseert verschillende aspecten van de gecompliceerde receptiegeschiedenis van Etty Hillesum. De auteurs gaan niet alleen in op de ontvangst van Etty Hillesum in Nederland, maar ook op vertalingen en beeldvormingen in het Franse, Italiaanse en Engelse taalgebied.

Inhoud

Inleiding

Klaas Smelik
Gedenken is doen
Van een bundel cahiers tot een wereldwijde publicatie

Piet Schrijvers
Etty Hillesum in joodse contexten

Ria van den Brandt
Etty Hillesum en haar “katholieke vereerders”
Pleidooi voor een meer kritische benadering van een bijzonder document

Denise de Costa
Fel oranje en vuurrood
Hoe een Nederlands proefschrift over Etty Hillesum gekleurd werd door de Franse filosofie

Philippe Noble
Het dubbel filter
De dagboeken en brieven van Etty Hillesum in Franse vertaling

Gerrit van Oord
Italiaans enthousiasme
Het dagboek van Etty Hillesum in Italië

Anouta de Groot
Aandacht voor identiteit, spiritualiteit en verbondenheid
Centrale thema’s in de Amerikaanse literatuur over Etty Hillesum

Arjan Broers
Van iedereen of niemand zijn

Over het Etty Hillesum Centrum in Deventer

Personalia


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 2 Etty Hillesum in context

EH_STUDIES_II (1)

Wereldwijd verdiepen lezers en onderzoekers zich in de dagboeken en brieven die Etty Hillesum (1914-1943) ons heeft nagelaten. De manier waarop wij Etty Hillesum lezen, wordt sterk bepaald door onze eigen context. De grote opgave van het onderzoek naar Etty Hillesum is daarom de eigen context van de lezers en de context van Etty Hillesum zelf met elkaar in evenwicht te brengen. In deze bundel brengen zeven onderzoekers uit Nederland, Vlaanderen, Japan en Italië de context van Etty Hillesum en haar lezers in beeld. Hoe wordt Etty Hillesum in Japan gelezen? Wat heeft de vriendschap met Tideman voor haar betekend? Waarom wilde zij niet onderduiken? Heeft zij Edith Stein in het kamp Westerbork nu werkelijk ontmoet? In welk opzicht heeft het lezen van Jung en Suarèz haar denken en leven beïnvloed? Welke nieuwe inzichten geeft de these van Eric Voegelin over de ‘Flow of Presence’ bij het lezen van Etty Hillesums werk? Al deze vragen komen in deze bundel aan de orde. Een aanrader voor iedere lezer die door de nagelaten geschriften van Etty Hillesum geboeid is geraakt en haar werk beter wil verstaan.

Het tweede deel in de serie Etty Hillesum Studies stond onder redactie van Ria van den Brandt, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en Klaas A.D. Smelik, directeur van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum van de Universiteit Gent. Etty Hillesum in context verscheen bij uitgeverij Van Gorcum in Assen, ISBN 9789023244165, maar is nu uitsluitend bij het EHOC te bestellen voor de gereduceerde prijs van € 7,50 (exclusief verzendkosten).

De volgende bijdragen zijn in deze bundel opgenomen:

Ria van den Brandt

Vriendschap op het tweede gezicht: Aantekeningen bij de vriendschap van Etty Hillesum en Henny Tideman

Meins G.S. Coetsier

 God? … Licht in het duister: Twee denkers in barre tijden: de Duitse filosoof Eric Voegelin en de Nederlands- Joodse schrijfster Etty Hillesum

Janny van der Molen

“Ik word alweer naar Jung getrokken”: Goed en kwaad in het werk van Etty Hillesum en Carl Gustav Jung

Gerrit Van Oord

Etty Hillesum en Edith Stein: Over een ontmoeting die nooit heeft plaats gehad

Klaas A.D. Smelik

De keuze van Etty Hillesum om niet onder te duiken

Ellen Vandenwalle

De invloed van André Suarès’ Dostojewski in de dagboeken van Etty Hillesum

Yukiko Yokohata

Het beeld van Etty Hillesum in Japan


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 3 Etty Hillesum in discours

omslag_EH_Studies_3 (1)

Als er één ding opvalt in de publicaties over Etty Hillesum, dan is het wel dat er zoveel verschillende discoursen rondom haar nalatenschap zijn. Etty Hillesum is en blijft voortdurend in discours, vanuit een wonderlijke hoeveelheid perspectieven en vraagstellingen, al dan niet ingegeven door nieuw gevonden materiaal. Deze derde uitgave van de Etty Hillesum Studies besteedt aandacht aan ‘nieuwe vondsten’, zoals blocnotevelletjes, oude brieven, beschreven boekjes, losse aantekeningen en andere historische documenten. Het historische en literair-historische onderzoek rondom Hillesum gaat onverwijld door en draagt bij aan een meer wetenschappelijk verantwoord beeld van Hillesum en haar geschriften. Daarnaast is in deze bundel aandacht voor diverse thema’s en vragen rondom Etty Hillesum, zoals haar verondersteld martelaarschap, haar betekenis als getuige van de Sjoa en de verschillende aspecten van haar spiritualiteit. In dit derde deel komt ook de Franstalige receptie van Hillesums nalatenschap aan bod.

Het derde deel in de serie Etty Hillesum Studies stond onder redactie van Ria van den Brandt, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, en Klaas A.D. Smelik, directeur van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum van de Universiteit Gent. Etty Hillesum in discours verscheen bij uitgeverij Academia Press in Gent, http://www.academiapress.be, ISBN 9789038218892. Verkoopprijs € 18,00. Voor meer informatie kunt u zich tot het EHOC wenden.

Inhoud:

Inleiding

 

  1. Klaas A.D. Smelik, Een merkwaardige vondst: Nieuwe teksten van Etty Hillesum uit een vuilniszak
  2. Ria van den Brandt, Een toonaangevende stem: De boodschap van Etty Hillesum volgens Sylvie Germain
  3. Sylvie Germain, Kroniek van de eeuwigheid
  4. Evelyne Frank, Trouw zijn aan zichzelf, in de geschriften van Etty Hillesum zoals vertaald in het Frans
  5. Erik Borgman, De onmogelijkheid namens anderen te getuigen – de onmogelijkheid om niet namens anderen te getuigen: Idiosyncrasie als redding
  6. Lisette Thooft, Etty Hillesum als voorloopster van de Nieuwe Spiritualiteit: “Beluisteren, wat er opstijgt uit je zelf”
  7. Klaas A.D. Smelik, Is Etty Hillesum een martelaar?
  8. Alexandra Nagel, Julius Spier zocht en vond houvast in de Bijbel – Etty Hillesum volgde hem
  9. Ria van den Brandt, “Dit boekje was Etty in haar laatste maanden tot troost”: Aanvullingen op de Eckhartreceptie van Etty Hillesum
  10. Gerrit Van Oord, Het vertrek: Een reconstructie van de onverwachte deportatie van de familie Hillesum uit kamp Westerbork op 7 september 1943

Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 4 Etty Hillesum in perspectief

EHS_IV (2)

Het vierde deel van de serie Etty Hillesum Studies kent twee zwaartepunten. Aan de ene kant drie bijdragen waarin een vergelijking wordt getrokken tussen Etty Hillesum en drie tijdgenoten: Dietrich Bonhoeffer, Martin Buber en Sophie Scholl. Alle vier hebben zij een helder antwoord gegeven op de uitdagingen van hun tijd, een antwoord dat voor de naoorlogse generatie van betekenis is gebleven. De vergelijking met Dietrich Bonhoeffer, Martin Buber en Sophie Scholl plaatst Etty Hillesum in een historisch zowel als cultuurfilosofisch perspectief.

Aan de andere kant zijn in dit deel drie bijdragen opgenomen over nieuwe tekstvondsten in verband met Etty Hillesum, haar familie en haar leermeester Julius Spier. Aan de hand van een dedicatie in een boek dat Etty Hillesum aan de schrijver Klaas Smelik en zijn toenmalige vrouw ten geschenke gaf, krijgen wij meer duidelijkheid over de gang van zaken bij de eerste ontmoeting tussen Etty Hillesum en Klaas Smelik sr. De vondst van de zogenaamde protocollen, die onder meer door Etty Hillesum werden uitgetypt en ook in de dagboeken worden genoemd, geeft een eerste aanzet tot verdergaand onderzoek naar Spiers bijdrage aan de psychochirologie. Dankzij de goede zorgen van Christine van Nooten zijn er naast brieven van Etty Hillesum ook brieven en briefkaarten van haar ouders en haar broer Mischa bewaard gebleven. Deze documenten, in dit deel in hun geheel gepubliceerd, geven een indringend beeld hoe in 1943 het net zich om de familie Hillesum sloot. Ook deze nieuwe tekstvondsten plaatsen de nagelaten geschriften van Etty Hillesum in perspectief.

Drie andere bijdragen in verband met Etty Hillesum en een tiental illustraties sluiten dit vierde deel af.

Het vierde deel in de serie Etty Hillesum Studies stond onder redactie van Klaas A.D. Smelik, Ria van den Brandt, en Meins G.S. Coetsier. Etty Hillesum in context verscheen bij uitgeverij Academia Press in Gent, http://www.academiapress.be, ISBN 9789038220673. Verkoopprijs € 19,00.Voor meer informatie kunt u zich tot het EHOC wenden.

Inhoud

Inleiding

Jurjen Wiersma                       Etty Hillesum en Dietrich Bonhoeffer: Er zijn met en er zijn voor anderen

Marta Perrini                         Parallellen tussen Etty Hillesum en Sophie Scholl

Meins G.S. Coetsier               Dialogisch leven in tijden van “Godsverduistering”: Martin Buber en Etty Hillesum

Klaas A.D. Smelik                    Romantiek aan de IJssel: De eerste ontmoeting tussen Etty Hillesum en Klaas Smelik senior

Alexandra Nagel                    Protocollen en vellen boterhampapier: Inventarisatie van een verzameling handanalysen uit de school van Julius Spier

Gerrit Van Oord                    Omnia salva: Brieven van Louis Hillesum en anderen aan Christine van Nooten

Klaas A.D. Smelik                    Voorbij het vijanddenken: De visie van Etty Hillesum geplaatst in een Bijbels kader

Gerrit Van Oord                     Historie en legende rondom het gezin van Louis en Riva Hillesum: Een beschouwing over Mischa’s spel en de ondergang van de familie Hillesum

Gerrit Van Oord                     Rectificatie


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 5 Etty Hillesum in relatie

Het vijfde deel in de serie Etty Hillesum Studies stond onder redactie van Klaas A.D. Smelik, Gerrit Van Oord, Meins G.S. Coetsier, Denise de Costa, Janny van der Molen en Jurjen Wiersma. Etty Hillesum in relatie is verschenen bij uitgeverij Academia Press in Gent,http://www.academiapress.be, ISBN 9789038222059. Verkoopprijs € 23,00. Voor meer informatie kunt u zich tot het EHOC wenden.

omslag_EHS_5

Inhoud

Inleiding 1
1. Ad van Liempt, Dagboeken op de drempel van de ondergang 5
2. Klaas A.D. Smelik, De houding van Etty Hillesum tegenover de vervolging
van haar volk 17
3. Hannah Wunderlich, Und damit muss ich nun versuchen, fertig zu
werden… Eine psychologische Studie zu Etty Hillesums Bewältigung
der nationalsozialistischen Verfolgung 43
4. Jurjen Wiersma, Het ijs van de ziel klieven: Over Etty Hillesum en
Dorothee Sölle 85
5. Meins G.S. Coetsier, “Nous sommes tous responsables”: Etty Hillesum
en Emmanuel Levinas 97
6. Gerrit Van Oord, Eerherstel of terugkeer? Jaap Meijers visie op Levie/
Louis Hillesum 121
7. Jaap Meijer, Als Maggied vergeten: Doctor Levie Hillesum 1880-1943,
de vader van Etty 129
8. Jaap Meijer, De Odyssee van een joods docent: Dr. Levie Hillesum
1911-1924 151
9. Els Boon & Han Lettinck, Etty Hillesums Winschoter jaren (1918-
1924) en de mensen die haar omringden 175
10. Alexandra Nagel, Een drieluik van Hes Hijmans 205


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 6 Etty Hillesum 1914-2014

Stem_dec_2014_omslag_Etty

Het zesde deel van de serie Etty Hillesum Studies, dat verschijnt in het kader van de herdenking ‘Etty Hillesum 100 jaar’, kent verschillende zwaartepunten. Drie bijdragen geven – elk vanuit een andere invalshoek – meer inzicht in Hillesums visie op de problemen van haar tijd. Het is opmerkelijk hoe actueel haar gedachten zijn – de reden waarom vele lezers zich er vandaag nog door aangesproken voelen. Daarnaast gaat het om de spiritualiteit van Etty Hillesum, een onderwerp dat met name in Italië grote aandacht heeft. Haar zoektocht naar de naam van God komt in een vanuit het Italiaans vertaald artikel aan de orde, terwijl in een andere bijdrage de invloed van haar lichaam op haar spirituele ontwikkeling in kaart wordt gebracht. In de derde plaats is er uitgebreid aandacht voor de vondst van nieuwe brieven uit de correspondentie tussen Etty Hillesum en haar leermeester Julius Spier. In twee bijdragen wordt ook een vergelijking getrokken tussen Etty Hillesum en twee belangrijke auteurs die haar hebben geïnspireerd: Aurelius Augustinus en Walter Rathenau. Een laatste bijdrage gaat over haar studiegenoot en verzetsman Jan Bool. Etty Hillesum zag het als een uitdaging om juist hem te overtuigen van haar ideeën over haat en vijandschap, die in het zo gewelddadige jaar 2014 buitengewoon relevant blijken te zijn.

ISBN: 9789044132359
Aantal Pagina’s: 168
Prijs: € 21.00
Uitgever : Garant Uitgevers nv Antwerpen/Apeldoorn

 

INHOUD

 

Inleiding

 

Denise de Costa,

De nieuwe tijd, die zeker komen zal: De actualiteitswaarde van Etty Hillesum

 

Klaas Smelik,

“Ik geloof eigenlijk helemaal niet in wat men noemt ‘slechte mensen’”: Etty Hillesums visie op het kwaad in de mens

 

Bettine Siertsema,

Niet haten: Etty Hillesums visie op de nazi’s

 

Ria van den Brandt,

“Is dat alleen maar die maandelijkse buik?”: De cyclische spiritualiteit van Etty Hillesum

 

Gerrit Van Oord,

Een Venetiaanse werkplaats: Het Hillesum-onderzoek van Isabella Adinolfi

 

Isabella Adinolfi,

De naam van God in het werk van Etty Hillesum: De stilte en het woord

 

Ria van den Brandt & Alexandra Nagel,

“Driemaal ja en duizend keer nee!” Julius Spier schrijft aan Etty Hillesum

 

Alexandra Nagel & Denise de Costa,

“Bij jou voor anker gaan”: Vijftien brieven van Etty Hillesum aan Julius Spier

 

Meins Coetsier,

“Incipit exire, qui incipit amare”: Augustinus en Etty Hillesum

 

Jurjen Wiersma,

“… merken, dat het leven werkelijk eenvoudig is”: Etty Hillesum en Walter Rathenau

 

Alexandra Nagel,

“Met 26 jaar opnieuw beginnen … is niet mogelyk”: Een portret van Jan Bool, Etty Hillesums studiegenoot


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 7 Etty Hillesum weer thuis in Middelburg

omslag EHS 7

ISBN: 9789044133493
Aantal Pagina’s: 211
Prijs: € 28.00
Uitgever : Garant Uitgevers nv Antwerpen/Apeldoorn

 

Het zevende deel van de serie Etty Hillesum Studies heeft als titel meegekregen: ‘Etty Hillesum weer thuis in Middelburg’, een verwijzing naar de opening van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum te Middelburg op 1 oktober 2015. Zo is de stad, waar Etty Hillesum op 15 januari 1914 werd geboren, een knooppunt geworden voor het internationale onderzoek naar haar persoon en nagelaten geschriften.

Deze bundel, waaraan auteurs uit Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Italië hebben bijgedragen, wordt geopend met de toespraak die de burgemeester van Middelburg bij de opening van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum hield, gevolgd door een studie over Hillesums taalgebruik: welke stijlmiddelen wendde zij aan? Waardoor kenmerkt zij zich als groot schrijfster?

Hillesums beperkte mogelijkheden om zich te handhaven in een tijd van vervolging en haar wens om kroniekschrijfster van het kamp Westerbork te worden zijn het onderwerp van twee studies, waarin haar confrontatie met het nationaalsocialisme centraal staat.

In een volgende bijdrage wordt een vergelijking getrokken tussen Etty Hillesum en de auteur die haar het meeste heeft geïnspireerd: Rainer Maria Rilke, en in een tweede bijdrage de verschillen tussen haar en de Italiaanse schrijver Primo Levi, als het gaat om hun visie op de Sjoa.

Twee artikelen handelen over aspecten van Hillesums geheel eigen vorm van religiositeit en de actualiteit daarvan voor de huidige generatie.

Het biografische onderzoek naar Etty Hillesum, haar familie en haar omgeving levert nog steeds nieuwe resultaten op, zoals blijkt uit de bijdrage over Spiers verloofde Hertha Levi en die over de familiestamboom van de Hillesums. Ook het onderzoek naar het boek ‘Levenskunst’, waarin Etty Hillesum en Henny Tideman eens gevleugelde woorden hebben opgetekend, wordt voortgezet.

Een boekbespreking besluit dit deel, waarin opnieuw zeer verschillende aspecten van het wereldwijde Etty Hillesum onderzoek aan de orde komen.

 

INHOUD

 

Inleiding

‘Hineinhorchen’ en schrijven: De taal van Etty Hillesum

Marja Clement

Men zou de Kroniek moeten schrijven van Westerbork

Jurjen Wiersma

Handelingsvrijheid binnen nazibegrenzing: Etty Hillesum en haar invulling van het ‘Massenschicksal’

Lotte Bergen

Het lichamelijke gebed bij Etty Hillesum

Pierre Buehler

Herta Levi, de onzichtbare figuur in de dagboeken van Etty Hillesum

Alexandra Nagel

Esthetische Spiegels: Etty Hillesum en Rainer Maria Rilke

Meins G.S Coetsier

Elementen voor de vorming van een nieuwe mens: Maria Gabriella Nocita interpreteert Etty Hillesum en Primo Levi

Gerrit Van Oord

Etty Hillesum en Primo Levi tussen de verdronkenen en de geredden: Ervaringen van innerlijke vrijheid

Maria Gabriella Nocita

Ulrich Becks visie op Etty Hillesum

Klaas A.D. Smelik

Lopend onderzoek: De citaten van Etty Hillesum in Levenskunst

Ria van den Brandt

De Hillesum-stamboom

Alexandra Nagel

Bespreking van en gedachten bij Tjeu van den Berk, ‘In de ban van Jung’

Janny van der Molen

Lijst van illustraties

Register


Reeks “Etty Hillesum Studies” – Deel 8 Etty Hillesum in weerwil van het Joodse vraagstuk

2016-11-30-omslag-ehs-8-smelik-etty-hillesum-in-weerwil-voorplat

 

 

ISBN 978-90-441-3463-6

Aantal Pagina’s: 178

Prijs: € 23,00

Uitgever : Garant Uitgevers nv Antwerpen/Apeldoorn

 

Het Joodse vraagstuk interesseerde Etty Hillesum niet bijzonder, totdat de Duitse bezetting hierin verandering bracht. Haar vader, dr. Louis Hillesum, werd op 29 november 1940 als rector van het Deventer gymnasium afgezet wegens zijn Joodse afkomst. Bij wijze van afscheid werd een foto van de schoolgemeenschap gemaakt met Hillesum in het midden. Met de gevolgen van de Duitse bezetting werd Etty Hillesum echter al eerder dat jaar geconfronteerd, toen zij te horen kreeg dat haar hoogleraar Bonger zelfmoord had gepleegd. Haar verbijstering was groot, want een uur eerder had zij nog samen met hem gesproken over de toekomst van Europa.

Als Etty Hillesum op 15 juli 1942 haar oproep krijgt, laat zij zich overhalen om bij de Joodse Raad te gaan werken. Tegen haar zin, omdat zij nega-tief oordeelde over de Joodse Raad en over elke poging om zich aan het ‘Massenschicksal’ van het Joodse volk te onttrekken. Daarom is het interessant om haar visie te vergelijken met die van haar vriendin Leonie Snatager, die wel voor onderduiken heeft gekozen. Ook de vergelijking tussen de oorlogsdagboeken van Hélène Berr en Etty Hillesum levert interessante overeenkomsten en verschillen op. Beiden wilden niet dat hun leven door de omstandigheden zou worden bepaald. In het geval van Etty Hillesum gold dit ook, toen zij afscheid moest nemen van haar grote leidsman, vriend en minnaar Julius Spier. Zij liet zich door zijn dood niet van het pad afbrengen, dat zij met zijn hulp was ingeslagen. Hierbij is de invloed van Meister Eckehardt merkbaar. Zo slaagde Etty Hillesum erin alles los te laten wat haar hinderde in haar queeste.

 

De serie Etty Hillesum Studies is een uitgave van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum te Middelburg en staat onder redactie van Klaas A.D. Smelik, Marja Clement, Meins G.S. Coetsier, Gerrit Van Oord en Jurjen Wiersma.

In deel 8 staan bijdragen van Lotte Bergen, F.J. Hoogewoud, Hans Krabbendam, Alexandra Nagel, Gerrit Van Oord, Klaas A.D. Smelik, Margreet Stelling, Jurjen Wiersma en Peter de Wind.

INHOUD

Inleiding 7

‘Ware vreugde is iets ernstigs’. Dr. Louis Hillesums gedwongen afscheid van het Stedelijk Gymnasium in Deventer, 29 november 1940 11

F.J. Hoogewoud

Studente Hillesum en professor Bonger. De democratie zal overwinnen 41

Jurjen Wiersma

‘Dat merkwaardige bemiddelingslichaam’. Etty Hillesum en de Joodse Raad 51

Klaas A.D. Smelik

Leonie Snatager en het Joodse vraagstuk 71

Alexandra Nagel

Etty Hillesum en Hélène Berr. Reflecties op het nazikwaad en de moed de eigen koers te varen 79

Lotte Bergen

‘Jij lieve, grote, goede’. Etty Hillesum bereidt zich voor op haar afscheid

van Julius Spier 111

Marleen Stelling

Gelatenheid volgens Meister Eckhart en Etty Hillesum 121

Peter de Wind

Andermans veren. Hoe Etty Hillesum leentjebuur speelde bij

Albert Verwey en Simon Vestdijk 139

Gerrit Van Oord

Amerika in de schaduw. Etty Hillesum als bemiddelaar tussen de Koude Oorlog-perspectieven op de Holocaust 159

Hans Krabbendam

Loekie, de onverwoestbare zwerfster op de hoge dansbenen 171

Alexandra Nagel

Illustraties 177