Etty Hillesum

Onderzoeks centrum

Jerusalem conference

Monday 29 April 2019 – 20.00 hr.

Matan, Rashbag 30, Jerusalem.
Conference about Etty Hillesum and Charlotte Salomons.



Bernard Penney, the son of Leonie Snatager, a close friend of Etty Hillesum, who survived the war and emigrated to the United States, was so kind to send us books from her heritage relating to Etty Hillesum and to the fate of the Dutch Jews during the German occupation of the Netherlands. They are a welcome addition to the EHOC-library. Thank you very much, Bernard!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 NieuwWij  – 8 maart 2019 –  Greco Idema  

“Godsbeeld van Etty Hillesum was eigenlijk heel modern”


In Utrecht wordt op 23 maart 2019 een groot symposium georganiseerd over het thema ‘Mystiek en maatschappij’. Verwacht worden enkele honderden deelnemers. Klaas Smelik, directeur van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum in Middelburg, zal deze dag meerdere bijdragen verzorgen over Etty Hillesum. Een gesprek met hem over o.a. de God van Etty en haar dagboeken. En: is ze nou wel of geen mystica?

Etty Hillesum… wie was zij?
“Etty Hillesum (1914-1943) was een jonge Joodse vrouw, die zich op een geheel eigen wijze geestelijk heeft ontwikkeld in de jaren 1941-1943 en tijdens de Sjoa een persoonlijk antwoord heeft gegeven op de vervolging van haar volk. Zij heeft haar leven, haar visie en haar innerlijke ontwikkeling vastgelegd in een dagboek en in brieven, die voor een deel bewaard zijn gebleven.
Zij heeft ervoor gekozen om – zoals zij het zelf formuleerde – het lot van haar volk te delen en is in het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau omgebracht. Haar wens om kroniekschrijfster te worden van haar tijd is postuum vervuld, toen al haar bewaard gebleven dagboeken en brieven in 1986 werden gepubliceerd.”

Waarom is Etty Hillesum zo bekend geworden?
“In tegenstelling tot andere dagboekschrijvers en -schrijfsters uit de oorlogstijd legt Etty Hillesum niet de nadruk op de gebeurtenissen van de oorlog zelf, maar concentreert zij zich op haar innerlijke geestelijke rijping en op haar schrijverschap ondanks de moeilijke tijd waarin zij leeft.
Daarbij houdt zij zich met vele onderwerpen bezig, waardoor iedere lezer of lezeres wel iets van zijn of haar gading in haar geschriften vindt. Dit verklaart waarom lezers met een geheel uiteenlopende belangstelling en levensinstelling zich wereldwijd door haar voelen aangesproken.”

Wat spreekt jou het meest aan in haar dagboeken?
“Ik voel mij persoonlijk aangesproken door de wijze waarop Etty Hillesum de Jodenvervolging een plaats in haar leven en in haar geloof in God geeft, te meer daar zij hierover niet schrijft na afloop van de oorlog, toen het gevaar was geweken, maar midden tijdens de Sjoa.
Haar gedachte dat men moet streven naar een wereld zonder haat en beginnen bij zichzelf, heeft de laatste decennia bovendien een bijzondere relevantie gekregen, nu overal ter wereld mensen elkaar meedogenloos uitmoorden uit haat en vijandschap.”

Je vader heeft haar goed gekend heeft, haar dagboeken zelfs in ontvangst heeft genomen. Hoe is dat gegaan?
“Toen Etty Hillesum weer terug ging naar kamp Westerbork, hield zij er rekening mee dat zij de oorlog niet zou overleven. Omdat zij toch iets wilde doen voor de generaties na haar, heeft zij aan haar huisgenote Maria Tuinzing gevraagd om – als zij niet zou terugkeren – haar dagboeken, die zij in Amsterdam had geschreven in de jaren 1941 en 1942, te overhandigen aan de schrijver Klaas Smelik – mijn vader dus – met de opdracht voor publicatie te zorgen. Maria Tuinzing heeft de dagboeken na de oorlog aan mijn vader overhandigd – met deze bijzondere opdracht.”

Wat is zijn rol geweest als het gaat om de dagboeken? Kun je zeggen dat jij zijn werk, om de dagboeken uitgegeven te krijgen, hebt voortgezet?
“Tot zijn grote frustratie ving mijn vader bij elke uitgeverij die hij aanschreef – en dat waren alle belangrijke uitgeverijen van die tijd – bot. Men stuurde het manuscript terug, soms met de uitleg dat deze dagboeken ‘te filosofisch’ waren. De mensen wilden in die tijd – de jaren 1950 – geen bezinning lezen op de dwingende noodzaak om onze vijanden niet te haten. De haat tegen de Duitsers was bepaald nog niet verdwenen; bovendien was het midden in de tijd van de Koude Oorlog: de Sovjets hadden de rol van de Duitsers overgenomen.
Als kind hoorde ik de verhalen over Etty Hillesum en over de Jodenvervolging. Ik vond het verschrikkelijk dat de laatste wens van iemand die in Auschwitz was vermoord, niet was vervuld en ik nam mij voor dat ik, wanneer ik later groot zou zijn, zelf zou proberen om de dagboeken gepubliceerd te krijgen. Omdat de tijden waren veranderd, kostte het mij in 1979 weinig moeite om een gemotiveerde uitgever te vinden en daarmee Etty’s laatste wens te vervullen.

Toen echter bleek dat sommige lezers – volgens mij ten onrechte – heel negatief op haar geschriften reageerden, begreep ik dat mijn taak nog niet was afgerond, maar dat ik hiermee verder moest gaan. Allereerst heb ik ervoor gezorgd dat haar dagboeken en brieven in hun geheel werden uitgegeven, zodat er een meer compleet beeld van haar ontstond en misverstanden werden opgelost.
Toen haar dagboeken en brieven in vele talen waren vertaald en ook in het buitenland werden gelezen, zag ik het als mijn taak om onderzoekers van haar geschriften uit de hele wereld met elkaar in contact te brengen.
Daarom heb ik in 2006 het Etty Hillesum Onderzoekscentrum opgericht, eerst aan de Universiteit Gent en nu in Middelburg. Het blijft voor mij steeds wonderbaarlijk dat het gelukt is om wereldwijd lezers met haar geschriften in aanraking te brengen en zo eraan bij te dragen dat haar woorden en gedachten nog steeds mensen inspireren – precies zoals Etty Hillesum zelf zo graag had gewild.”

Een indrukwekkend verhaal zeg. Even weer terug naar het symposium op 23 maart: wie of wat was God voor Etty Hillesum?
“Etty Hillesum had een veelzijdig Godsbeeld, omdat zij verschillende visies op God combineerde zonder zich aan bestaande leerregels en grenzen tussen religies te storen.
Aan de ene kant is volgens haar opvatting God in ieder mens woonachtig en moet Hij daar worden opgegraven, maar aan de andere kant ziet zij God als een Tegenover, meer in de Bijbelse zin. Dit gelaagde Godsbeeld maakt haar heel modern, zeker ook omdat zij een atheïstisch aspect in haar geloof onderkent, waardoor haar elk fanatisme ontbreekt.”

Was Etty Hillesum een mystica of kun je haar zo niet omschrijven?
“Er is veel discussie of Etty Hillesum een mystica is geweest. Beschrijvingen van een bijzondere Godsopenbaring ontbreken in haar nagelaten geschriften, maar wel verandert haar dagboek, met name in het elfde cahier, in een voortdurende dialoog met God, terwijl zij in het begin vooral op zichzelf geconcentreerd was.
Zij schrijft zelf dat ‘mystiek moet rusten op een kristalheldere eerlijkheid’ en die eerlijkheid zien wij ook terug in haar vertrouwelijke omgang met God: geen extase maar een zeer innige, haast alledaagse verbondenheid. In zoverre kan men over haar als een mystica spreken.”

Je verzorgt 23 maart de workshop ‘Op zoek naar God in de dagboeken van Etty Hillesum’. Wat ga je precies doen tijdens deze workshop?
“Tijdens de workshop gaan wij in groepjes van vier tot zes personen een aantal kernteksten van Etty Hillesum lezen aan de hand van een aantal vragen die van te voren zijn opgesteld. De resultaten van deze groepslezing en de antwoorden waarop men in elke groep is uitgekomen, worden vervolgens met alle deelnemers van de workshop gedeeld en besproken. De teksten en vragen zullen voor de deelnemers klaar liggen.”

’s Morgens verzorg je ook de lezing ‘Etty Hillesum en haar God’. Kun je daar ook iets over vertellen?
“In mijn lezing zal ik laten zien hoe modern het godsbeeld van Etty Hillesum was, hoe gelaagd ook. Het bijzondere is – zoals ik net al aangaf – dat zij een moderne voorstelling van God als wonende in het binnenste van iedere mens, combineert met de meer traditionele, Bijbelse voorstelling van God als een transcendente God, als een goddelijk Tegenover, met wie zij voortdurend in gesprek is en op wie zij haar vertrouwen stelt maar zonder wonderen te verwachten.”

 


                                PZC  27 feb 2019
De derde en afsluitende gastles voor de 22 leerlingen van docente Elise Kremers werd in het Etty Hillesum Onderzoek Centrum – het EHOC -bijgewoond door burgemeester Harald Bergman en benadrukte daarmee het belang van deze gastlessen die door Lauda Maartens van het EHOC zijn ontwikkeld.

De Italiaanse studente uit Dortmund, Lucrezia Zanardi, liet zien hoe zij met het medium fotografie haar Etty project vorm geeft. Werkend met verschillende media: fotografie, audio hulpmiddelen voor stem en instrument, tekeningen en handschrift onderzoekt zij Etty Hillesums dagboeken. Met « Sporen in het heden van een bestaan in het verleden » deelde zij haar bevindingen.

Lucrezia Zanardi volgt momenteel een Mastersopleiding Photography and Photgraphic Studies in Dortmund. Zij studeerde  in 2016  af aan de Universiteit van Venetië in Multimediale Kunst.

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


FIRST IBERO-AMERICAN “ETTY HILLESUM” MEETING
MYSTICISM – ART – VULNERABILITY
Villa de Leyva
23rd-25th August, 2019

OBJECTIVE

To make known in Latin America the new tendencies of spiritual theological reflection, from the referent of the mystical experience and its relation with the humanity, which inspires the itinerary of Etty Hillesum.

The emphasis will be on two areas

· Academic (conferences, dialogues, working committees)
· Psychospiritual (body work – dance – prayer moments)

DESCRIPTION

The proposal for the Meeting has an academic pretext, however, the event seeks to be consistent with the complexity of ‘the human’. This is why the program respects and promotes the integral character of the person (mind, body, and spirit).

ACADEMIC DISTRIBUTION

5 central conferences

30 communications in 6 round tables

Lines for the preparation of communications:

1. Etty Hillesum and the sources of spiritual life.

1.1. The spiritual experience of Etty Hillesum in dialogue with other mystics and spiritual witnesses.
1.2. The incidence of Holy Scripture in the itinerary of Etty Hillesum.
1.3. Literature as a spiritual inspiration for Etty Hillesum.
1.4. The historical context as origin, catalyst and projection of the spiritual experience.

2. Etty Hillesum and the human condition: vulnerability, suffering, hatred, friendship, loneliness.

2.1. Etty Hillesum and ‘the human’: in dialogue with other spiritual witnesses.
2.2. Vulnerability: limit and possibility in Etty Hillesum’s experience
2.3. The meaning of suffering in the experience of Etty Hillesum.
2.4. The place and sense of the other in the experience of Etty Hillesum.
2.5. Etty Hillesum and the condition of women in some current scenarios.
2.6. Listening to the corporality, sign and call.

3. The aesthetic dimension of the legacy of Etty Hillesum

3.1. Etty Hillesum represented in art.
3.2. Literature as an art of the spirit.
3.3. The spiritual path from the aesthetic sensibility.
3.4. Art, mysticism, and vulnerability in the 21st century.

Speakers :

1. Barbara Pataro Bucker: PhD in Systematic Theology from the Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro. Professor and researcher at the Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro.

2. Fernando Arriero Perantón: Doctor in Theology from the Faculty of Theology of Northern Spain. Degree in Biblical Theology from the Pontifical University of Salamanca. Professor of Dogmatic and Spiritual Theology at the University of Northern Spain. Counselor of the Spanish Biblical and Archaeological Institute in Jerusalem.

3. Li Mizar Salamanca Barrera: PhD in Theology from the Pontifical University Javeriana. Degree in Philosophy and Letters with emphasis on Aesthetics. Expert in Art and Spirituality.

4. María Clara Lucchetti Bingemer: PhD in Theology by the Gregorian University, at Rome. Currently Titular Professor at the Pontificia Universidade Católica do Rio de Janeiro.

4. Rosana Navarro Sánchez: PhD in Theology from the Javeriana Pontifical University. Professor of the Faculty of Theology in Bogotá. Research emphasis: Mysticism and Humanism. Director of the Etty Hillesum Foundation (Colombia).

GENERAL INFORMATION

Date: 23rd, 24th and 25th of August 2019.

Venue: Duruelo Convention Center and Guesthouse, Villa de Leyva. https://portal.duruelo.com.co/

REGISTRATION:

1. Registration + transport (Bogotá – Villa de Leyva) +accommodation + food . € 177 = USD 200

Contact for registration:

Email:
encuentro2019@creciendoconetty.org

Web page: https://creciendoconetty.org


Le Centre de Recherche Etty Hillesum

 

Le Centre de Recherche Etty Hillesum (EHOC) a été créé en 2006 à l’Université de Gand (Belgique) pour coordonner la recherche concernant le journal de guerre et les lettres d’Etty Hillesum (1914-1943). Chercheurs du monde entier, travaillant dans des disciplines différentes, participent à cette recherche.

L’EHOC forme ainsi la plaque tournante des recherches internationales et fonctionne comme un forum de contact pour l’étude des écrits laissés par cette auteure singulière et rend ceci visible par le site Internet, des conférences et des archives numériques notamment.

L’EHOC est dirigé par le Prof. Dr. Klaas A.D. Smelik qui a aussi pris soin de l’édition intégrale des écrits laissés par Hillesum.

Une équipe active de volontaires s’occupe de l’accessibilité de l’EHOC pour des visiteurs. Ils sont aussi impliqués dans la gestion de la ‘Etty Hillesum-bibliothèque’, les archives et la ‘Etty Hillesum-bibliographie’.

 

Middelburg

En Juin 2015, l’EHOC a déménagé vers Middelburg, le lieu de naissance d’Etty Hillesum. L’EHOC est installé dans le Zeeuws Archief (« Archives de la Zélande ) et travaille en étroite collaboration avec le Roosevelt Study Center (« Centre d’Études Roosevelt) et l’University College Roosevelt à Middelburg.

En plus de la recherche sur l’oeuvre d’Etty Hillesum l’EHOC se dirige maintenant vers la recherche de l’histoire des Juifs en Zélande.

Par ailleurs l’EHOC développe des activités éducatives pour intéresser les générations futures à la vie et à l’œuvre d’Etty Hillesum.

 

Etty Hillesum

Etty Hillesum est née à Middelburg en 1914. Son père, le Dr Louis Hillesum, y était professeur de langues classiques. Plus tard, il est devenu recteur du Stedelijk Gymnasium (« Gymnase Municipal ») à Deventer. Sa mère, Rebecca Hillesum-Bernstein, était originaire de Russie. Etty avait deux frères, Jaap et Mischa. Jaap est devenu médecin et Mischa, un pianiste talentueux. En 1932, Etty Hillesum quittait Deventer pour faire des études de Droit à Amsterdam. Elle suivait également des cours de langues slaves. En tant qu’étudiante, Etty a été active dans le mouvement de gauche et anti-fasciste. Cette jeune femme juive avait en plein temps de guerre l’ambition de devenir écrivain, même si elle était incertaine d’avoir le talent nécessaire. Sur conseils de son psychothérapeute Julius Spier elle a commencé à tenir un journal le 8 Mars 1941. En plus d’un exercice pour mettre de l’ordre dans sa vie chaotique, ce journal est devenu aussi un lieu de pratique de l’écriture pour elle-même. Quand elle a quitté pour la dernière fois sa maison à Amsterdam en Juin 1943, face à un avenir très incertain, elle a confié les cahiers scolaires de son journal à une colocataire. Elle lui a demandé de remettre son journal après la guerre à l’écrivain Klaas Smelik. Il devait se charger de la publication, si elle ne reviendrait pas de sa captivité.

 

La première publication

Klaas Smelik a essayé en vain d’intéresser dans les années 1950 un éditeur pour publier les carnets du journal d’Etty Hillesum. Son fils Klaas A.D. Smelik a enfin trouvé un éditeur: Jan Geurt Gaarlandt (De Haan, plus tard Balans). Cela a conduit à la publication d’une anthologie du journal, fournie par l’éditeur lui-même, sous le titre Het Verstoorde Leven (« La Vie Bouleversée »). Bien que le livre ait été édité à partir d’une transcription non professionnelle des manuscrits, il a connu un grand succès. Non seulement aux Pays-Bas, mais aussi dans le monde entier. Les nombreuses traductions en témoignent.

 

L’Oeuvre

En 1986, une édition complète, annotée de son journal et de ses lettres a été publiée sous rédaction de Klaas A.D. Smelik, dont la sixième édition a été publiée en 2012, sous le titre: Etty Hillesum, Het Werk (« Etty Hillesum, L’Oeuvre »). Cette édition intégrale a aussi été publiée en anglais, français et italien. En 2016, une traduction en allemand suivra. Un signe qu’un grand intérêt existe à travers le monde à la fois pour la personne d’Etty Hillesum et pour ses œuvres qui ont survécu, non seulement du côté des lecteurs, mais aussi des chercheurs. Notamment en France, Italie, aux Pays-Bas, en Belgique et aux États-Unis des études sur Etty Hillesum sont apparues. L’EHOC joue le rôle de centre de coordination, mais mène également ses propres recherches. Ainsi, il y a chaque année la publication d’une nouvelle publication dans la série Etty Hillesum Studies (« Études sur Etty Hillesum »).

 

 

Le mode de travail de l’EHOC

La recherche des écrits laissés par Etty Hillesum peut être (prise) abordée sous de nombreux angles. Les étudiants intéressés viennent par le biais de la formation régulière et des séminaires en contact avec l’EHOC, et sont accompagnés par le centre. Les membres affiliés de l’EHOC aux Pays-Bas, Belgique, France, Italie, Espagne, Suisse, Grande-Bretagne, Irlande, Áustralie, Canada, Colombie, Brésil et États Unis sont déja réputés pour leur recherche sur Etty Hillesum et son oeuvre. Ils échangent entre autre leurs résultats pendant des conférences. Le nombre de membres est toujours en croissance, grâce aux contacts que l’EHOC a établis et étendus au cours du temps. Grâce à une étroite collaboration avec les membres affiliés et les institutions qu’ils représentent, on a réussi à atteindre les objectifs de l’EHOC dans le monde entier, et la voie à de nouvelles recherches reste ouverte.


omslag Russische editie Het Verstoorde LevenTitelblad Russische editie Verstoorde Levenillustratie in Russische editie Verstoorde Leven 
La traduction russe d'Une vie bouleversée a finalement été publiée !
Pour un résumé de la traduction: https://books.google.be/books?id=YaiPDAAAQBAJ&pg=PT4&lpg=PT4&dq=Etty+%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA&source=bl&ots=jK87_V-eAv&sig=q0Rii2P3xf_K1fKgtZrWFUfiIuc&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjEgta_hpnOAhWGSRoKHQG0C1AQ6AEIITAA#v=onepage&q=Etty%20%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA&f=false
 


 

      

Le Zeeuws Archief (« Archives de la Zélande ) à Middelburg


Paris : L’Harmattan, coll. « Critiques littéraires », 2012.

256 p.

EAN 9782336005645 (EAN Ebook format Pdf : 9782296509092)

26,00 EUR (version numérique : 19,50 EUR)

Présentation de l’éditeur :

Pour Jeanne-Marie Clerc, la publication, en novembre 2008, des écrits d’Etty Hillesum, Journaux et lettres 1941-1943, fut l’occasion d’une mission à accomplir à l’égard d’Etty. Ainsi, cet ouvrage montre que malgré l’interruption dramatique de son oeuvre, celle qu’elle nous avait léguée manifestait toutes les qualités d’un grand écrivain. Une forme d’art poétique originale, une écriture singulière qui nous livre l’un des plus beaux témoignages sur l’époque tragique de l’histoire des Juifs d’Europe.

Jeanne-Marie Clerc est professeure de Littérature Comparée Émérite à l’Université Paul-Valéry/Montpellier 3, où elle a assuré un enseignement de cinéma et littérature pendant 10 ans. Puis, après avoir obtenu une bourse du gouvernement d’Ottawa, y a créé un enseignement de littérature et cinéma québécois, puis assumé celui de littérature et cinéma négro-africains au sein d’un Diplôme d’Université d’Études francophones que fondé par elle avec la participation de plusieurs collègues, et couvrant ainsi l’ensemble de l’aire francophone.

Url de référence :
http://www.editions-harmattan.fr